معدن
سرب و روي
انگوران
علي
محمدي
كاربردهاي
فلزات سرب و
روي
فلز روي پس
از مس و
آلومينيوم از
مهمترين و
پرمصرف ترين
فلزات
غيرآهني است و
به خاطر خواص
مطلوب آن در
صنايع متعدد
مورداستفاده
قرار مي گيرد.
كاربرد روي،
بيشتر
گالوانيزه و
آلياژهاي
مختلف است. به
طوري كه مي
توان گفت 48
درصد روي
توليدي
درجهان در
صنعت
گالوانيزاسيون،
18 درصد در
توليد برنج، 15
درصد در توليد
آلياژهاي
ديگر، 8 درصد
در توليد
موادشيميايي،
7 درصد در
توليد
محصولات نيم
ساخته و 4 درصد
در ساير زمينه
ها به مصرف مي
رسد. اما ازنظر
مصرف نهايي،
بررسيها نشان
مي دهد كه 48
درصد روي
توليدي در
صنايع
ساختماني، 10
درصد در توليد
ماشين آلات و
تجهيزات فني،
10 درصد در
توليد
مصنوعات
خانگي، 23 درصد
در صنايع
اتومبيل سازي
و حمل ونقل و 9
درصد در صنايع
زيربنايي
مورداستفاده
قرار مي گيرد. همچنين
بررسيها نشان
داده است كه
ساليانه حدود 4
درصد از توليد
ناخالص داخلي (PDG)
كشورها
ازطريق
خوردگي در
فولاد و آهن
آلات ازبين مي
رود درحالي كه
با
گالوانيزاسيون
مي توان اين
خسارت را تا
حدود يك درصد
كاهش داد.
برخي از
كاربردهاي
فلز سرب: استاندارد
وزن، ضرب سكه،
مجسمه سازي،
ديوارهاي ضد
آب و آستري
سازي، زيور
آلات، لنگر
سازي و
مهرسازي و نيز
در قرن بيستم،
با ظهور خود
رو، مواد
شيميايي و
صنايع
ماشيني،
كاربرد سرب
بعنوان
افزودني نرم
كننده سوخت،
آلياژ هاي
بلبرينگ و
لوله كشي،
باتري هاي
ذخيره كننده و
ابزارهاي
شيميايي
گسترش فراوان
يافت.
كاربردهاي
مدرن اين عنصر
شامل اسلحه
سازي، توليد
شيشه، عايق
صدا و محافظ
تشعشات در
نيروگاه هاي
اتمي مي باشد.
معدن سرب و
روي انگوران
معدن
انگوران با
ذخيره بيش از 25
ميليون تن (بيش
از 46% ذخاير
ايران)
بزرگترين
معدن سرب و روي
خاورميانه در
130کیلومتری
جنوب غربی
زنجان با
مختصات 47.20 طول
شرقی و36.40عرض
شمال در منطقه
ای با ارتفاع
متوسط2950 متر از
سطح دریا قرار
گرفته است.
همچنین در
فاصله 25
کیلومتری
معدن،
کارخانه
تغلیظ سرب و
روی در نزدیکی
روستای دندی
بنا شده است.
برای رسیدن به
معدن باید پس
ازطی مسافت
بین تهران تا
زنجان، وارد
جاده ارتباطی
زنجان- بیجار
وپس از طی 5
کیلومترمسافت
این جاده به
سمت راست
منحرف و وارد
جاده ارتباطی
زنجان- دندی شد.
فاصله زنجان
تا معدن
انگوران110
کیلومتراست.
اولين
مطالعات زمين
شناسي در مورد
معدن انگوران
توسط "ل ـ
بورنل" در سال
1960 از شركت "بي ـ
آر ـ ژي ـ ام"
فرانسه صورت
گرفت. بدنبال
آن "دبيليو ـ
اس ـ رايت" بين
سالهاي 1961 تا1963
از كشور
آمريكا حفاري
سيستماتيك را
براي معدن
پيشنهاد كرد.
در سال 1966 شركت "ريوتينتو"
جهت بررسي
اكتشافي معدن
حفاري و نمونه
گيري سطحي را
انجام داد و...
نهايتاً
اكتشاف معدن
بصورت تفصيلي
توسط سازمان
زمين شناسي
كشور صورت
گرفت و
استخراج از
معدن آغاز
گرديد.
در
كل کارهای
اکتشافی در
معدن انگوران
در چندین
مرحله انجام
گرفته است که
عبارتند از:
تونل زنی:
جمعا 2875 متر
تونل در معدن
زده شده است که
بخش زیادی از
این تونل های
اکتشافی
درضمن کارهای
روباز ازبین
رفته است.
حفاری: تا كنون
جمعاً بيش از 9087
متر حفاري
توسط شركتهاي
مختلف و در
بخشهاي مختلف
معدن صورت
گرفته است.
همچنين
عمليات باطله
برداري از
معدن نيز در
زمانهاي
مختلف صورت
گرفته است.
زمین
شناسان معدن
با تکیه بر روی
مقاطع عرضی
معدن و با توجه
به اختصاصات
ظاهری مغزه ها
و تفاسیر لوگ
های مربوطه،6
بخش متفاوت در
ماده معدنی
تشخیص داده
اند که
عبارتند از:
1- بخش
سولفیدی 2- بخش
مخلوط
سولفیدی و
کربناته 3-بخش
کربناته برشی
4- بخش کربناته
سخت 5- بخش
کربناته نرم 6-
بخش کم عیار
در
كل كانسار سرب
و روي انگوران
كه يك كانسار
ماسيو
سولفايد (Massive
Sulfide) است
داراي دو بخش
است. بخش
سولفيدي كه از
كانيهاي
اسفالريت،
گالن و پيريت
تشكيل شده و
ديگري بخش
كربناته
ثانويه كه از
آلتراسيون
بخش سولفيدي
تشكيل شده و
اساساً از
كانيهاي
اسميت زونيت،
سروزيت، همي
مورفيت به
همراه باطله
كربناته و
كوارتزي
تشكيل شده است. از
لحاظ جایگاه
ساختاری،
کانسار
انگوران
دربخش مرکزی
تاقدیس
برگشته پلانچ
دار
قرارگرفته
است. معدن
انگوران داراي
حدود 7/14 ميليون
تن ذخيره قطعي
با عيار متوسط
28 درصد روي و 6
درصد سرب است.
حدود 10 ميليون
تن از ذخيره
اين معدن با
عيار متوسط 25
درصد به صورت
اكسيده و
روباز است و 7/4
ميليون تن از
ذخيره معدن به
صورت
زيرزميني است
و شامل بخش
سولفوره (با
عيار متوسط 39
درصد) و مخلوط
اكسيده و
سولفوره (با
عيار متوسط 33
درصد) است.
معدن «انگوران»
ازنظر عيار
بالاي فلز
محتوي، از
معادن نادر در
جهان است. اين
معدن درحال
حاضر به طور
انحصاري توسط
شركت توسعه
معادن روي
ايران(به
عنوان
پيمانكار
استخراج و
فروش ماده
معدني) بصورت
روباز و
پلكاني مورد
بهره برداري
قرار مي گيرد.
راندمان
معدن انگوران
حدود 75 درصد
است، در حالي
كه متوسط
جهاني اين رقم
حدود 90 درصد
است.
ميزان
استخراج از
معدن انگوران
در سالهاي77، 78
و 79 به ترتيب 255، 537
و 451 هزار تن
بوده كه اين
رقم در سالهاي
80، 81 ، 82 و83 به
ترتيب به 381، 514 ، 540
و900هزار تن
رسيده است.
در
سال 2003 استخراج
فلز روي در
جهان٦/٩
ميليون تن
بوده كه در
همين سال ٣٤/١
درصد روي جهان
و ١٧/٤ درصد
روي آسيا در
ايران
استخراج شد ه
كه بيش از 90
درصد اين
مقدار نيز از
معدن انگوران
استخراج
گرديده است.
نخستين
كارخانه
تغليظ سرب و
روي به روش
جديد در سال 1340 (ش)
و با كمك يك
شركت فرانسوي
در لكان (استان
مركزي) مورد
بهره برداري
قرار گرفت.
اما
نخستين
تلاشهاي
همراه با
موفقيت براي
توليد شمش روي
در اشل صنعتي
در كشور، در
اوايل دهه 1370 (ش)
در زنجان آغاز
گرديد.
در
کارخانة
فرآوري،
کانسنگ در
مرحلة اول
خردايش در سنگ
شکن فکي خرد مي
شود. در دومين
مرحلة
خردايش، مواد
توسط سنگ شکن
مخروطي خرد
شده و وارد
آسيا مي
شود. در مرحلة
آسيا، مواد
عبور کرده از
سرند دو طبقة
لرزان تر، پس
از خردايش در
آسياي گلوله
اي وارد
هيدروسيکلون
مي شود. پس از
طبقه بندي،
سرريز
هيدروسيکلون
وارد مرحلة
فلوتاسيون مي
شود. مرحلة
فلوتاسيون
شامل سلول هاي
رافر 1 و 2 و سلول
هاي کلينر 1 و2 مي
باشد. در اين
مرحله
كنسانترة
كربنات سرب با
55درصد سرب و
كنسانترة
كربنات روي با
40درصد
روي توليد مي
شود.
در نزديكي
معدن انگوران
دو كانسار مهم
ديگري وجود
دارد كه موجب
شده است كه
منطقه
انگوران (شمال
شرق تكاب)
بعنوان قطب
معدني فلزات
استراتژيك
سرب و روي مطرح
شود. اين
انديسها
عبارتند از:
كانسار سرب و
روي الم كندي
با كانيهاي "
اسفالريت،
گالن،
كالكوپيريت،
پيريت و
كوولين" كه در
نزديك روستاي
الم كندي در
شمال شرق
تيكان تپه
واقع است. اين
كانسار داراي
عيار بالايي
از سرب و روي
بوده كه ذخيره
احتمالي
بالايي نيز
دارد. و ديگري
كانسار
توفيقي كه يك
كانسار پلي
متاليك كه
از فلزات سرب،
روي، مس و كروم
تشكيل شده كه
در نزديكي
روستاي تازه
كند و بر روي
كوه ايدال داغ
واقع است. سنگ
ميزبان هر دو
كانسار
كربناته مي
باشد.
با توجه به
وجود معادن
متعدد سرب و
روي در منطقه،
عيار بسيار
بالاي اين
معادن، وجود
عناصر فلزي
ديگر نظير مس،
كرم، جيوه و...
در اين معادن،
نزديكي به
زونهاي
فلززايي (طلا،
مس، تنگستن،
موليبدن،
ولفرام و..)
تيكان تپه و
قاراداغ، مدت
زمان طولاني
معدن كاري در
سال (بيش از 10
ماه از سال)،
نيروي
كارمتخصص و
بومي فراوان
در منطقه ونيز
نزديكي راه
آهن و جاده
ترانزيتي و از
همه مهمتر
افزايش قيمت
اين فلزات در
بازارهاي
جهاني، لذا
احداث
كارخانه هاي
توليد
كنسانتره،
توليد شمش و
نيز صنايع
جانبي مرتبط
با اين فلزات
در منطقه امري
ضروري بشمار
مي آيد.
منابع
- غضنفري،
فرشيد (1370)
پتروژنز
سنگهاي
دگرگونه در
شمال شرق تكاب
با نگرشي ويژه
به كانه سازي
روي و سرب در
معذن انگوران.
پايان نامه
كارشناسي
ارشد،
دانشكده
علوم،
دانشگاه
تهران، 530 صفحه
-
گزارشات
اكتشافي در
معدن
انگوران،
سازمان زمين
شناسي و
اكتشافات
معدني كشور